Polscy pisarze piszą za dużo? Nie, to polski rynek zalała epidemia grafomanii

Opublikowany w „Newsweeku” tekst po raz drugi w ciągu ostatnich sześciu miesięcy otwiera brutalną, ale konieczną dyskusję o kondycji polskiego rynku książki. Pierwsza fala oburzenia i głębokiej refleksji przetoczyła się pół roku temu po pamiętnym artykule Patty Maj. Autorka punktowała wtedy bezlitośnie mechanizmy branżowe, pokazując, jak wartościowe pozycje giną w cieniu systemowej machiny wielkich wydawnictw, dla których liczy się wyłącznie słupek sprzedaży, a nie jakość literatury. Dziś patrzymy na krajobraz, w którym recenzentów z prawdziwą misją, rzetelnych i całkowicie niezależnych, można policzyć na palcach rąk. W tym gronie ostoją profesjonalizmu pozostają nieliczni, jak Wielki Buk, Recenzja Bez Lukru, Anita Teenager, Gosia Dembska czy Ania Borowska. Reszta to niestety często tylko bezkrytyczne echa machiny PR-owej wielkich graczy, zakleszczona w trójkącie wzajemnej adoracji między Empikiem, wydawnictwem W.A.B. a portalem Lubimy Czytać.

Warto wreszcie nazwać rzeczy po imieniu i głośno powiedzieć, że Lubimy Czytać nie jest żadnym portalem recenzenckim. To sprawnie działająca platforma społecznościowo-marketingowa. Podczas zakładania konta użytkownik jest pytany o ulubiony gatunek, system podrzuca mu kilka znanych hitów, a następnie karmi go niekończącym się strumieniem setek książkowych nowości bez grama pogłębionej krytyki literackiej. To czysty chłam wypychany przez taśmową produkcję. Zupełnie inaczej wygląda to na globalnym portalu Goodreads, który jest prawdziwym serwisem recenzenckim. Tam czytelnik szuka konkretnej książki po numerze ISBN lub tytule i pisze recenzję pozycji, którą faktycznie i osobiście przeczytał, a nie tej, którą nakazał mu promować algorytm.

Teza „Newsweeka”, jakoby polscy pisarze pisali za dużo, jest z gruntu chybiona i prowadzi do błędnych wniosków. Problem nie tkwi bowiem w nadpłodności wybitnych twórców, lecz w mrowiu amatorów dotkniętych syndromem grafomanii. Ostatnio na łamach Books When I Read ukazała się celna opinia, że autor Cyryl Sone nie napisze żadnej dobrej książki, jeśli natychmiast nie popracuje nad swoim warsztatem. To idealny przykład szerszego problemu. Żeby zostać prokuratorem, człowiek musi studiować i szkolić się ciężko przez siedem lat. Tymczasem żeby zostać „autorem” – bo o tytule pisarza strach tu w ogóle wspominać – wystarczy mieć laptop i chęć. Wielu z tych ludzi nie przeczytało w życiu ani jednego klasyka Stephena Kinga - Warsztat rzemieślnika, ani podręczników rzemiosła autorstwa Doroty Brande. A przecież nawet powszechnie dostępna książka Katarzyny Bondy o pisaniu całkiem nieźle pokazuje, jak skomplikowane i wymagające powinno być profesjonalne podejście do fabuły.

Obserwatorzy rynku widzą ten proces czarno na białym. Masowy odbiorca na Instagramie patrzy głównie na ładną okładkę, ocenia, czy profil autora brzmi wystarczająco „profesjonalnie”, i ostatecznie daje się złapać na chwytliwy tytuł. Efekt tego marketingu jest opłakany, ponieważ po przeczytaniu zaledwie pięćdziesięciu stron większość tych książek ląduje w kącie i nigdy nie zostaje dokończona. Zupełnie inaczej zachowują się ludzie, którzy czerpią wiedzę z niezależnych miejsc, czytają Recenzję Bez Lukru i regularnie śledzą Magazyn BOK. Ci świadomi czytelnicy kończą niemal każdą rozpoczętą książkę, ponieważ dawno przestali kupować nowości w ciemno i ufać napompowanym reklamom. Polski rynek wydawniczy desperacko potrzebuje dziś twardego resetu, a nie pudrowania rzeczywistości przez korporacyjne boty.